Co roku, w pierwszy czwartek grudnia, między godziną 10.00 a 12.00, u stóp „Adasia” czyli na stopniach pomnika Adama Mickiewicza można podziwiać szopki, które biorą udział w Konkursie Szopek Krakowskich. Punktualnie z wybiciem południa, po wysłuchaniu hejnału szopki w uroczystym korowodzie przenoszone są do Pałacu Krzysztofory, gdzie odbywa się posiedzenie komisji konkursowej. Tradycja konkursów trwa od 1937 roku z przerwą na lata II wojny światowej, chociaż szopki typowe dla Krakowa i jego okolic powstawały już dużo wcześniej.
Najstarszą krakowską szopkę powstałą jeszcze z końcem XIX wieku możemy zobaczyć w Muzeum Etnograficznym, wykonana została z drewnianych listewek, obklejonych kolorowym papierem a szklane okna wież kościoła Mariackiego ozdobione zostały wycinankami. Jej autorem był mistrz murarski z Krowodrzy – Michał Ezenkier. To właśnie murarze, stolarze, cieśle z podkrakowskich miejscowości takich jak Krowodrza, Grzegórzki, Dębnik ( dzisiaj to już dzielnice Krakowa) byli autorami pierwszych szopek krakowskich. Kiedy nadchodziły jesienno – zimowe długie wieczory, mieli mniej pracy, wówczas tworzyli szopki z którymi po Bożym Narodzeniu rozpoczynali kolędowanie po domach.
W szopce krakowskiej scena Bożego Narodzenia jest otoczona kolażem elementów architektonicznych Krakowa. Szopki są obowiązkowo symetryczne, rozświetlone światełkami, często zawierają wiele ruchomych elementów np. postaci jak tańczący Lajkonik, obracający się korowód postaci lub chowający się w jamie ziejący ogniem smok. W krakowskich budynków zobaczymy i te znane jak wieże kościoła Mariackiego, kopułę Kaplicy Zygmuntowskiej, fragmenty Sukiennic lub Bramy Floriańskiej ale też czasami też te leżące z boku od turystycznych szlaków np. Dom Pod Globusem.
Szopki są oceniane w kategoriach wiekowych, w zależności od wieku autorów są to szopki dziecięce, młodzieżowe, seniorów oraz zależności od grupy autorów – szopki szkolne i rodzinne. Wśród szopek , których autorami są osoby w wieku ponad 18 lat czyli “seniorzy” wyodrębniane są kolejne kategorie – szopki duże (ponad 120 cm wysokości), średnie, małe i miniaturowe (poniżej 20 cm wysokości).
Przy ocenie szopek Sąd Konkursowy bierze pod uwagę : architekturę szopki, kolorystykę, sposób przedstawienia postaci w szopce (najlepiej aby były ręcznie wykonane), elementy ruchome, oświetlenie, elementy narracji, dekoracyjność budowli.
Wszystkie zgłoszone do konkursu w danym roku szopki można oglądać na Pokonkursowej Wystawie Szopek Krakowskich, która najczęściej trwa do końca lutego kolejnego roku. Szopka krakowska to najprościej – Kraków w kolorowej, bajecznej miniaturze – patrząc na szopkę można opowiadać o wszystkim – o mieście, zabytkach, legendach, tradycjach, zwyczajach, anegdotach, historii i współczesności Krakowa.
